پوست ترک خورده چرم، مرهم میخواهد
چرم و محصولات چرمی تبریز سالها قبل به 14کشور جهان صادرات داشت؛ از چین و هندوستان گرفته تا ایتالیا و اسپانیا. اما تحریم های خارجی و البته داخلی، این رونق را از صنعت چرم گرفته است.
تبریز، مهد صنعت چرمسازی کشور
بر اساس اسناد و شواهد، دباغخانههای سنتی از اوایل قرن بیستم در ایران وجود داشته است. تبریز، مشهد و اصفهان مراکز اصلی چرم سازی بودند. از دباغخانههای سنتی تبریزمی توان به دباغخانه گازران، دباغخانه باغمیشه و دباغخانه بازار تبریز اشاره کرد.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان چرم آذربایجان شرقی می گوید: چرمسازی خسروی جزو اولین کارخانجات صنعتی و مدرن ایران است که سال1310 به همت مرحوم حاج علی اکبر آقا صدقیانی در تبریز تاسیس شد. سالیان بعد دباغخانههای سنتی جای خود را به کارگاههای کوچک نیمه صنعتی دادند که در انتهای خیابان شهناز (شریعتی) و خیابان سعدی بیشتر به چشم میخوردند تا اینکه بعد از انقلاب این صنایع به محل فعلی چرمشهر در روستای مایان منتقل شده است.
یک شهرک 38ساله
مدیرعامل شهرک چرمشهر تبریز می گوید: مکان یابی و احداث کارخانجات از سال۱۳۶۲ آغاز شد. در سال۱۳۸۵ با پشتکار فعالین چرمشهر، این شهرک به عنوان نخستین شهرک صنعتی تخصصی با گرفتن پروانه بهره برداری از سازمان صنایع و معادن استان به ثبت رسید.
امینی ادامه می دهد: عمده تولید چرم کشور در سه شهر تبریز، تهران و مشهد انجام میشود که از این بین تبریز به عنوان تولیدکننده چرم سنگین (رویه گاوی، سراجی، رومبلی)، تهران چرم سبک و سنگین (گوسفندی، گاوی، آستری) و مشهد چرم سبک (بزی، گوسفندی، آستری کفش) شناخته میشوند.
او خاطرنشان می کند: در حال حاضر بیش از 360واحد تولیدی در این شهرک مستقر هستند اما 220واحد فعال است که برای 4هزار نفر شغل ایجاد کرده اند.
نزدیکی به خطوط ارتباطی نظیر فرودگاه بین المللی و راه آهن تبریز و نیز گمرک استان و مجاورت با منطقه ویژه اقتصادی سهلان، اهمیت شهرک صنعتی چرمشهر را به عنوان اولین شهرک تخصصی چرم در سطح کشور دوچندان کرده است.
85درصد چرم تولیدی کشور یعنی چیزی حدود 55 تا میلیون فوت مربع از تبریز است. 90درصد از صادرات نیز سهم تبریز است و ترکیه، کشورهای آسیای میانه، روسیه، چین و جنوب شرق آسیا مقصد صادرات چرم تبریز است.
فرسودگی ماشین آلات و کاهش کیفیت
در حال حاضر بحران در صنعت چرم موجب شده است قدرت رقابت محصولات به شدت کاهش یابد. ماشین آلات کارخانه ها به روز نیست و نبود فناوری مدرن، مانعی بر سر راه تولید شده است.
یک تولیدکننده می گوید: وقتی صنعت چرم ترکیه دچار بحران شد، دولت برای کمک به فعالان این صنعت، وام 4درصدی پنج ساله با یک سال استمهال پرداخت کرد. آنها هم با استفاده از این وام اقدام به خرید ماشین آلات به روز و آخرین فناوری این صنعت کردند و حالا با ایتالیا رقابت می کنند. در کشور ما به فعالان این صنعت وام 27درصدی با سودهای بالا پرداخت می شود و ما مجبور شده ایم دستگاههای کهنه تولید کنندگان خارجی را خریداری کنیم.
پوست خام، غریبه با چرم شهر!
مدیرعامل چرم شهر تبریز می گوید: گرانی گوشت باعث کاهش کشتار دام در استان و کشور شده و همین موضوع مشکلات جدی در تأمین مواد خام همچون پوست مورد نیاز واحدهای چرم سازی ایجاد کرده است.
امینی خاطرنشان می کند: سازمان دامپزشکی کشور واردات پوست گاو را ممنوع کرده بود.
در نتیجه به علت پایین بودن میزان تولید داخلی این بخش با کمبود مواجه شد. حالا هم واردات داریم اما طبق قانون تنها واحدهای حقوقی قادر به وارادت هستند. در حالی که بیش از 95درصد واحدهای تولید چرم حقیقی است و این یعنی جفا در حق آنها، چون مجبورند با واسطه خرید کنند.
خراش چرم با نوسانات ارزی
تولیدکننده ای می گوید: مجموعههایی که به سختی خود را سرپا نگه داشته اند، با ۴۰ الی ۵۰ درصد ظرفیت خود کار میکنند و این در حالی است که با افزایش قیمت ارز و سایر نوسانهای قیمتی، صنف چرم و کفش با چالشهای جدیتری روبرو شده است.
او توضیح می دهد: در کنار بالا رفتن حقوق کارگران، مالیات، عوارض و بیمه که منجر به افزایش هزینههای تولید شده، نوسانات ارزی می رود که باقی مانده نفس چرم را هم بگیرد.
شاهگلی در همین راستا اضافه می کند: 100نوع ماده از سراسر دنیا می خریم تا بتوانیم انواع چرم و رنگهای مختلف آن را تولید کنیم. نه تنها تحریم ها و سختی مبادلات پولی ما را دچار مشکل کرده، بلکه تهیه مواد اولیه بسیار زمان بر است. حداقل 8ماه طول میکشد تا به دست تولیدکننده برسد. از طرفی تهیه این مواد در داخل 50درصد گرانتر تمام میشود.چون تولیدات داخلی هم وابسته به ملزومات خارجی هستند.
معضلی به نام آلایندگی
اگر سری به روستای مایان یعنی همان محل استقرار چرم شهر بزنید، با نزدیک شدن به کارگاههای چرم سازی، بوی شدیدی مشام شما را می آزارد به گونه ای که چند دقیقه بیشتر قابل تحمل نیست.
پساب فرآیند تولید چرم به دلیل ترکیبات حاصل از فرآوری پوست خام گاو و گوسفند و همچنین استفاده از دهها نوع ماده شیمیایی دارای مواد مضر و بدبویی است که نیازمند نصفیه و بی خطرسازی است.
امینی می گوید: به دلایل مختلف تاکنون ریالی از سوی دولتها برای احداث تصفیه خانه در شهرک اختصاص نیافته و تولیدکنندگان با هزینه خود اقدام به راه اندازی سه باب تصفیه خانه کرده اند،هر چند اداره کل حفاظت محیط زیست استان، استانداردهای خروجی آن را قبول نمی کند.
پلمب ۵واحد آلاینده زیست محیطی
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان تبریز می گوید: پس از چندین مرتبه صدور اخطاریه کتبی به واحدهای آلاینده زیست محیطی، 5واحد متخلف با حکم مقام قضایی در چرم شهر پلمپ شده اند.
اشتری ادامه می دهد: رعایت ضوابط و استانداردهای زیست محیطی در مدیریت پسماند و پساب همه صنایع و به خصوص شهرک صنعتی چرمشهر الزامی است.
تولیدکنندگان اما می گویند علیرغم استقبال برای ارتقای کیفیت خروجی تصفیه خانه ها و حتی احداث واحدهای جدید، نبود اجماع نظر بین دستگاههای اجرایی برای مدیریت چرم شهر مانع از پیشرفت کار می شود.
درآمدی که از هفت خوان می گذرد
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان چرم آذربایجان شرقی می گوید: 80درصد مشتریان ما واحدهای صنفی کوچک هستند که کد مالیاتی ندارند و نمیتوانیم از آنها مالیاتی بابت هزینهها دریافت کنیم. بازگشت پول از این واحدها به تولیدکنندگان گاهی یک سال طول میکشد و این در حالی است که دولت از ما مالیات دریافت میکند. یعنی کار ما غالبا نه تنها ارزش افزودهای ندارد بلکه ضرر نیز به حساب میآید.
بنابیان ادامه می دهد: فرایند تولید چرم 21روز به طول میانجامد و پوست خام در واحدهای چرمسازی از 27دستگاه مختلف عبور میکند. تأمین قطعات یدکی ماشینآلات نیز از عوامل مهم کند شدن چرخه صنعت چرم است.
او می گوید: در صادرات چرم، قیمت بینالمللی هر متر آن حدودا یک دلار است اما دولت از ما 3دلار پیمان ارزی میگیرد. قیمتها خیلی بالاست و عملاً هیچ چرمسازی نمیتواند به قیمت یک دلار و 20سنت چرم بفروشد و به قیمت 3دلار به دولت پیمان ارزی بدهد.
ابتلای چرم به کرونا
فراز، عضو انجمن صنعت چرم می گوید: از زمان شیوع کرونا بهعلت مشکلات و چالشهای اقتصادی، کارخانههای فعال با کمتر از یک سوم کارگران در حال کار هستند.
او خاطرنشان می کند: به دلیل اعلام محدودیتهای کرونایی و بسته شدن مرزها، صادرات چرم یک سال به طور کامل متوقف شد. علیرغم انبوه مشکلات، از سوی دولت به عنوان صنایع آسیب دیده از کرونا اعلام نشده است و یکی از اصناف بی نصیب از تسهیلات کرونایی ، همین چرمسازان هستند.
تولیدکننده نباید بین ادارات سرگردان شود
استاندار آذربایجان شرقی بعد از جلسه ستاد تسهیل و رفع موانع تولید که اخیرا در چرم شهر تبریز برگزار شد می گوید: از مشکلات این شهرک چنین استنباط می شود که دود اختلاف بین دستگاهها به چشم تولیدکننده می رود. دو یا چند دستگاه بر سر یک موضوع اتفاق نظر ندارند و دوندگی ها و اتلاف وقت و هزینه صنعتگران هم دردی را دوا نمی کند.
خرم به مسئولان ابلاغ کرده که اختلاف قانونی سازمانها را در جلسات فیمابین مرتفع کنند و جنبهی ایجابی قوانین را به نفع تولیدکنندگان به کار گیرند.
وی تصریح می کند: برخی از دستگاهها هم که در آغاز تولید، سد راه تولیدکننده میشوند. درحالی که مسائل باید بعد از راهاندازی و صدور پروانه مورد پیگیری شود.به عنوان مثال در خصوص کاهش آلودگی های حاصل از تولید چرم، برخی از تولیدکنندگان این شهرک با علم و فناوری پیش میروند و با اتکا به علم روز، مسائل زیست محیطی را رعایت میکنند. این امکان باید برای تمام تولیدکنندگان عرصه چرم فراهم شود و مسئولان می بایست دست صنعتگران گرفته و راهکار بدهند.
بازاریابی، نجات دهنده اما مغفول
رئیس اتاق بازرگانی تبریز، بازاریابی و تبلیغات برند چرم تبریز را یکی از موثرترین راهها در رونق این صنعت می داند.
ژائله می گوید: کشورهای موفق در حوزه چرم به برندسازی و معرفی برندهای خود توجه ویژه ای دارند ولی در کشور ما و به خصوص تبریز شاهد بی توجهی به موضوع تبلیغات هستیم. ما هم باید در کشورهای مختلف باتوجه به نیازها و شرایط موجود، دنبال بازاریابی باشیم.
وی ادامه می دهد: اگر بازار کشورهای همسایه را در دست بگیریم، میتوانیم به بازار دیگر کشورهای مهم جهان نیز دست پیدا کنیم. باید نمایشگاههای تخصصی در داخل کشور و همچنین کشورهای همسایه با موضوع کفش و چرم تبریز برگزار شود.
مالیات، دردی دیگر
علیپور، چرم ساز می گوید: در کشور ما هر سال بدون در نظر گرفتن بحران در بازار، مالیات افزایش می یابد. این موجب می شود هم صادرات با مشکل مواجه شود و هم بازار داخلی از دست برود.
این موضوع در جلسه ستاد تسهیل هم مطرح شد و شریفی مدیرکل سابق امور مالیاتی استان در پاسخ به این ادعا گفت: واحدهای چرمشهر، یا دفاتر مالی ندارند و یا به صورت شفاف و قانونمند تهیه نمی کنند. به همین دلیل کارشناسان ما بر اساس فرومولهای رایج این صنعت اقدام به تعیین مالیات می کنند که طبیعی است در مواردی به نفع تولید کننده نباشد.
او تاکید دارد برای حل این مشکل می بایست دارندگان واحدهای تولیدی حسابها و مدارک مالی خود را به صورت منظم به مامور مالیاتی ارائه کنند.
حل مشکل پوست خام، یک گام به جلو
واحدهای چرم سازی آذربایجان شرقی به علت نداشتن اجازه واردات پوست خام گاوی در آستانه تعطیلی قرار دارند. این مشکل را استاندار آذربایجان شرقی بعد از بررسی نیازهای این صنعت به طور کامل می داند.
عابدین خرم می گوید: به رئیس سازمان دامپزشکی کشور این موضوع را به صورت جدی مطرح کرده ایم. قول مساعد معاون اقتصادی رئیس جمهور را هم گرفته ایم تا در اسرع وقت مجوز خرید پوست خام برای تولیدکنندگان چرمشهر تبریز از 6کشوری که در بخشنامه واردات مشخص شده، گرفته شود.
چرم، جانی تازه می خواهد
صنعت چرم، بخشی از هویت اجتماعی و فرهنگی استان و از برندهای تبریز است و غالبا در دنیا محصولات چرم را با نام تبریز میشناسند.
کلامی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار آذربایجان شرقی می گوید: این صنعت باید از حوزه ارتقای دانش و همچنین رفع موانع و تسهیلگری مورد توجه و حمایت قرار گیرد.
حالا که قرار شده بخش دولتی به عنوان تسهیل گر در کنار بخش خصوصی ایفای نقش کند، لازم است فعالان صنعت چرم برنامه خود را برای رفع مشکلات این صنعت ارایه دهند تا هماهنگیهای لازم برای حمایت از این صنعت انجام گیرد. چرا که این صنعت نقش مهمی در ایجاد ارزش افزوده و اشتغال ایفا می کند.
گزارش از: مهین انتظار
